Unia Europejska przyjęła AI Act, czyli pierwsze na świecie kompleksowe przepisy regulujące rozwój i wykorzystywanie sztucznej inteligencji. Nowe prawo obejmuje nie tylko dostawców technologii, lecz także część firm korzystających z systemów AI w swojej działalności. Sprawdziłam, co regulacje oznaczają dla przedsiębiorców i zwykłych użytkowników.
AI Act – co to jest?
Zacznijmy od podstaw: czym właściwie jest AI Act? To unijne rozporządzenie, które określa zasady tworzenia, wprowadzania na rynek i wykorzystywania systemów sztucznej inteligencji. Jego pełna nazwa to Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689.
To pierwsza tak kompleksowa regulacja dotycząca AI na świecie – i wbrew pozorom nie chodzi w niej o hamowanie rozwoju technologii. Celem jest wyznaczenie jasnych zasad, które pozwolą korzystać ze sztucznej inteligencji w sposób bezpieczny i odpowiedzialny – tak, by chronić użytkowników, ale też dać firmom przestrzeń do wprowadzania innowacyjnych rozwiązań.
Czy interesują Cię zagadnienia związane ze sztuczną inteligencją? Zapraszam do lektury poniższego artykułu.
Przeczytaj artykuł →Dlaczego Unia Europejska wprowadziła AI Act
Rekrutacja, diagnostyka medyczna, ocena zdolności kredytowej, obsługa klientów – AI ma dziś udział w decyzjach, które realnie wpływają na nasze życie. Przy tak szerokim zastosowaniu trudno było uniknąć pytania o zasady: jak chronić zdrowie, bezpieczeństwo i podstawowe prawa obywateli, a jednocześnie ograniczyć ryzyko manipulacji, dyskryminacji czy innych nadużyć?
AI Act odpowiada na to pytanie – a przy okazji ułatwia życie przedsiębiorcom. Zamiast osobnych przepisów w każdym kraju UE, obowiązują jednolite zasady dla całego unijnego rynku.
Od kiedy obowiązuje AI Act?
Przepisy AI Act wchodzą w życie etapami, aby firmy miały czas na przygotowanie się do nowych obowiązków. Pierwsze regulacje – dotyczące zakazanych praktyk oraz obowiązku rozwijania kompetencji AI w organizacjach – zaczęły obowiązywać już 2 lutego 2025 roku.
Kolejny etap nastąpił w sierpniu 2025 roku, gdy w życie weszły przepisy dotyczące modeli AI ogólnego przeznaczenia i zasad zarządzania.
Najważniejsza data to jednak 2 sierpnia 2026 roku – od tego dnia większość regulacji AI Act obowiązuje w pełnym zakresie. Wyjątkiem są niektóre systemy wysokiego ryzyka zintegrowane z produktami objętymi innymi przepisami unijnymi – dla nich termin wydłużono do 2 sierpnia 2027 roku.
Co zmienia AI Act dla przedsiębiorców
Najwięcej nowych obowiązków czeka firmy, które tworzą lub wykorzystują rozwiązania oparte na AI. Pierwszym krokiem jest ustalenie, do jakiej kategorii ryzyka należy dany system. To od niej zależy zakres wymagań, jakie trzeba spełnić.
Najbardziej rygorystyczne zasady dotyczą systemów wysokiego ryzyka. Należą do nich m.in. narzędzia wykorzystywane w:
- rekrutacji,
- ochronie zdrowia,
- finansach,
- zarządzaniu infrastrukturą krytyczną.
Dostawcy takich rozwiązań będą musieli zadbać o odpowiednią dokumentację, ocenę zgodności oraz możliwość kontroli działania systemu.
W przypadku narzędzi o niższym ryzyku wymagania są mniej rozbudowane. Dotyczy to na przykład chatbotów czy generatorów treści, które w określonych przypadkach muszą spełniać wymogi przejrzystości, czyli informować użytkownika, że ma do czynienia z systemem AI lub treścią wygenerowaną przy jego użyciu.
Jakie systemy AI są zakazane?
AI Act określa też praktyki, których stosować nie wolno. Wśród zakazanych rozwiązań znalazły się m.in. systemy wykorzystujące techniki manipulacyjne – czyli takie, które wpływają na zachowanie użytkowników w sposób trudny do zauważenia.
Zakazane jest też stosowanie systemów społecznego punktowania obywateli*, podobnych do tych funkcjonujących w niektórych państwach spoza Unii Europejskiej. Te zakazy mają jeden cel: ochronę podstawowych praw człowieka i ograniczenie ryzyka nadużyć.
*To rozwiązanie technologiczne, które ocenia obywateli na podstawie ich zachowań, historii finansowej i praworządności. – definicja zaczerpnięta z Google
Dokumentacja, certyfikacja i zgłaszanie incydentów – AI Act
Nowe przepisy nakładają na część przedsiębiorców dodatkowe obowiązki związane z dokumentacją. Dostawcy systemów wysokiego ryzyka będą musieli przygotować szczegółową dokumentację techniczną pokazującą sposób działania AI oraz zastosowane zabezpieczenia.
Jeśli dojdzie do poważnego incydentu związanego z funkcjonowaniem systemu, konieczne będzie zgłoszenie go właściwemu organowi nadzorczemu. Niektóre rozwiązania będą też musiały przed wprowadzeniem na rynek przejść procedurę oceny zgodności i uzyskać oznakowanie CE.
Interesują Cię tematy związane z AI? Sprawdź ten artykuł.
Przeczytaj artykuł →
Czy AI Act dotyczy także marketingu i social mediów?
To pytanie pojawia się bardzo często, zwłaszcza wśród osób zajmujących się marketingiem internetowym. Samo wykorzystanie AI do pisania postów, artykułów czy opisów produktów nie oznacza automatycznie, że treść trzeba oznaczyć jako wygenerowaną przez sztuczną inteligencję.
Jeśli tekst powstał przy wsparciu AI, ale został sprawdzony, poprawiony i zredagowany przez człowieka, co do zasady nie ma obowiązku jego oznaczania.
Inaczej wygląda sytuacja w przypadku materiałów audiowizualnych tworzonych przy użyciu AI – jeśli wymagają oznaczenia, informacja musi być widoczna już przy pierwszym kontakcie odbiorcy z materiałem. Sam opis pod filmem zwykle nie wystarczy, bo użytkownik najczęściej najpierw widzi obraz lub nagranie.
Obowiązek oznaczenia może dotyczyć również treści publikowanych w celu informowania społeczeństwa o sprawach leżących w interesie publicznym. Każdy przypadek trzeba jednak oceniać indywidualnie.
Jak AI Act wpłynie na różne branże
Nowe regulacje wpłyną na wiele sektorów gospodarki, choć zakres obowiązków będzie się różnić w zależności od sposobu wykorzystania AI. Firmy technologiczne będą musiały wdrożyć procedury zgodności, prowadzić audyty algorytmów i regularnie oceniać ryzyko związane z tworzonymi rozwiązaniami.
Banki oraz firmy ubezpieczeniowe powinny szczególnie zadbać o przejrzystość systemów wykorzystywanych przy ocenie klientów i zarządzaniu ryzykiem. Działy HR z kolei będą musiały uważnie kontrolować narzędzia wspierające rekrutację, aby nie prowadziły do dyskryminacji kandydatów.
Szczególnie rygorystyczne wymagania obejmą sektor medyczny, gdzie sztuczna inteligencja może mieć bezpośredni wpływ na diagnostykę i leczenie pacjentów.
Czy AI Act to tylko nowe obowiązki?
Choć najczęściej mówi się o nowych wymaganiach, AI Act może przynieść, tak naprawdę, przedsiębiorcom także konkretne korzyści. Jednolite przepisy ułatwią prowadzenie działalności na rynku całej Unii Europejskiej, a firmy korzystające z bezpiecznych i zgodnych z prawem rozwiązań mogą liczyć na większe zaufanie klientów oraz partnerów biznesowych.
Wsparciem mają być tu tak zwane piaskownice regulacyjne* – specjalne środowiska, w których przedsiębiorcy mogą testować nowe rozwiązania AI pod nadzorem regulatora, jeszcze przed ich komercyjnym wdrożeniem. Powstała też inicjatywa AI Pact, która zachęca organizacje do wcześniejszego dostosowania się do nowych zasad.
Od czego zacząć przygotowania? Najlepiej od sprawdzenia, jakie narzędzia AI są już wykorzystywane w firmie i do jakiej kategorii ryzyka mogą należeć. Kolejny krok to uporządkowanie procedur i dokumentacji oraz zadbanie o odpowiednie szkolenia pracowników.
Im wcześniej firma zajmie się tymi obszarami, tym łatwiej ograniczy ryzyko błędów i problemów związanych ze stosowaniem nowych przepisów.
Piaskownica regulacyjna to konstrukcja prawna, umożliwiająca podmiotom gospodarczym działanie w bezpiecznym środowisku testowym w celu eksperymentowania z danym projektem lub usługą na złagodzonych zasadach. Taki mechanizm jest stosowany w branży energetycznej w wielu krajach, np. w Wielkiej Brytanii i Holandii. – pisze gov.pl
Podsumowanie o AI Act
Najprościej mówiąc, AI Act to zbiór wspólnych zasad regulujących tworzenie i wykorzystywanie sztucznej inteligencji w całej Unii Europejskiej. Nowe przepisy mają zwiększyć bezpieczeństwo użytkowników, chronić prawa obywateli i wyznaczyć jasne reguły dla przedsiębiorców.
Dostosowanie się do nowych obowiązków wymaga czasu i odpowiedniego przygotowania, ale może się opłacić – regulacje mogą zwiększyć zaufanie do technologii AI oraz ułatwić firmom rozwój na europejskim rynku.
Źródła wiedzy:
- Ustawa AI Act
- Strona gov.pl
- Samodzielne uczestnictwo w webinarze o oznaczaniu AI w komunikacji – prowadzący Tomasz Pawlak